หากเผลอกลืนเครื่องมือจัดฟันลงไป ไม่ต้องกังวลเพราะไม่มีอันตรายใดๆ หากเป็นเครื่องมือมาตรฐานที่ติดตั้งโดยทันตแพทย์ที่ได้รับใบอนุญาต ร่างกายจะสามารถขับออกมาได้เองในไม่กี่วัน แต่ถ้าเป็นเครื่องมือจัดฟันเถื่อนวัสดุไม่ได้มาตรฐานหรือติดตั้งโดยทันตแพทย์เถื่อน วัสดุก็อาจมีสารปนเปื้อนอย่างตะกั่วหรือเครื่องมือจัดฟันขึ้นสนิมซึ่งมีอันตรายต่อสุขภาพได้
วัสดุอุปกรณ์ในเครื่องมือจัดฟันมีอะไรบ้าง
ก่อนอื่นเราควรทราบว่าภายในปากของเรามีส่วนประกอบของเครื่องมือจัดฟันอะไรบ้าง เพื่อให้เข้าใจการทำงานของอุปกรณ์จัดฟันแต่ละชิ้นรวมถึงความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้
- ลวด (Arch Wire) เป็นลวดเส้นหลักที่ใช้ในการจัดฟัน มีขนาดแตกต่างกันออกไปในแต่ระยะการจัดฟัน และมีความยาวเทียบเท่าการเรียงตัวฟันของคนไข้ จึงมีโอกาสน้อยมากที่จะกลืนลงไปได้
- แบล็คเก็ต (Bracket) เป็นเครื่องมือโลหะ (ส่วนใหญ่เป็นสแตนเลส) ที่ติดอยู่บนผิวฟัน ใช้สำหรับร้อยลวดจัดฟันเข้าไปเพื่อส่งแรงเคลื่อนฟัน มีโอกาสหลุดและเผลอกลืนลงไปได้ หากติดกาวไว้ไม่แน่น หรือถูกแรงกระแทกขณะเคี้ยวอาหาร เช่น ทานอาหารที่แข็งหรือเหนียวเกินไป
- ยาง O-ring (ยางจัดฟัน) เป็นยางขนาดเล็ก มีความนิ่ม ยืดหยุ่น ใช้รัดลวดจัดฟันและแบล็คเก็ตเข้าด้วยกัน หลุดได้ง่ายที่สุด เพราะชิ้นเล็กและนิ่ม เวลาเคี้ยวอาจไม่ทันรู้สึกตัวว่ามียางติดอยู่ และเผลอกลืนลงไปพร้อมอาหาร
- ทิวป์ (Tube) คล้ายแบล็คเก็ต แต่ติดอยู่ที่ฟันกรามซี่สุดท้ายใช้ใส่ลวด และเนื่องจากตำแหน่งฟันกรามเป็นส่วนที่ใช้สำหรับเคี้ยวอาหาร ทำให้เกิดแรงกระแทกได้ง่ายและบ่อย จึงมีโอกาสหลุดสูง หากหลุดออกมา มีโอกาสกลืนลงไปโดยไม่รู้ตัว
- บัทตอน (Button) เครื่องมือขนาดเล็กคล้ายแบล็คเก็ตและมีปุ่มยื่นไว้สำหรับคล้องยางเพื่อช่วยเคลื่อนฟัน อาจหลุดได้เช่นเดียวกับแบล็คเก็ต
- กันสบฟัน (Bite Block / Build-up) วัสดุสีฟ้าที่ทันตแพทย์เติมไว้บนฟันกรามเพื่อไม่ให้ฟันสบกันเกินไปในช่วงแรกของการจัดฟัน เมื่อใช้งานไปสักระยะ อาจแตกหรือหลุดออกได้
สาเหตุที่ทำให้เครื่องมือจัดฟันหลุด
- รับประทานอาหารที่แข็ง หรือเหนียว เช่น น้ำแข็ง กระดูกแข็ง ข้าวเหนียว
- การดูแลรักษาฟันและการแปรงฟันไม่ถูกวิธี
- มีการกระแทกหรืออุบัติเหตุกับบริเวณปากและฟัน
- กาวยึดติดเครื่องมือไม่ได้มาตรฐาน ติดเครื่องมือจัดฟันไม่ดี
เผลอกลืนเครื่องมือจัดฟันลงไป อันตรายหรือไม่?
หากคนไข้เผลอกลืนเครื่องมือจัดฟันลงไป ไม่ต้องกังวลเพราะเครื่องมือที่ได้มาตรฐานจะผลิตจากโลหะสแตนเลสที่ไม่เกิดสนิม ไม่มีการปนเปื้อนสารโลหะหนักอย่างตะกั่วหรือปรอท ทำให้เมื่อกลืนเข้าไป ร่างกายสามารถขับถ่ายออกมาเองได้ภายใน 3-5 วันโดยไม่เป็นอันตราย
อย่างไรก็ตาม หากเครื่องมือจัดฟันที่ใช้ไม่ได้มาตรฐาน เช่น อุปกรณ์ที่ได้จากการจัดฟันแฟชั่นหรือหมอเถื่อนหรือซื้อเอาเองจากร้านค้าออนไลน์ วัสดุอาจผสมโลหะที่เกิดสนิมได้ หรือปนเปื้อนสารตะกั่วและสารปรอท ซึ่งเป็นอันตรายต่อร่างกาย ยิ่งไปกว่านั้น ความไม่แน่นหนาในการติดตั้งอุปกรณ์ยังเพิ่มโอกาสให้เครื่องมือหลุดออกง่ายและอาจเป็นเหตุให้เกิดปัญหาสุขภาพตามมาได้อีกด้วย
ควรทำอย่างไรหากเผลอกลืนเครื่องมือจัดฟันลงไป
- ไม่ต้องตกใจ หากเป็นอุปกรณ์มาตรฐานไม่มีอันตรายร้ายแรง คอยสังเกตการขับถ่ายใน 3-5 วัน หากพบว่าวัสดุออกมากับอุจจาระ แสดงว่าร่างกายขับออกเรียบร้อยแล้ว ไม่พบก็ไม่เป็นไร
- หากรู้สึกผิดปกติหรือมีอาการเจ็บท้อง ให้รีบปรึกษาทันตแพทย์หรือพบแพทย์โดยทันที เพื่อทำการตรวจเพิ่มเติมหรือเอกซเรย์หาตำแหน่งของวัสดุ
- ไม่ต้องพยายามเก็บหาอุปกรณ์ที่ออกมา หากกลืนลงไปแล้ว จนถึงตอนขับถ่ายออกมา (หากพบจริงๆ) ไม่จำเป็นต้องเก็บเพื่อนำไปใช้ซ้ำ ให้แจ้งทันตแพทย์ และขอเปลี่ยนชิ้นใหม่แทน
- หากคนไข้ใช้บริการทันตแพทย์ปกติ ดูว่าร้านจัดฟันมีใบอนุญาตถูกต้อง เครื่องมือจะได้มาตรฐาน ปลอดภัย ถ้าเคยติดเครื่องมือแฟชั่นเอง หรือจัดฟันกับหมอเถื่อน ให้ปรึกษาทันตแพทย์เพื่อเปลี่ยนไปใช้เครื่องมือจัดฟันที่ถูกต้อง
สรุป
- การเผลอกลืนอุปกรณ์จัดฟันที่ได้มาตรฐาน ไม่ก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงต่อร่างกาย เพราะทำจากวัสดุที่ไม่เกิดสนิมและไม่ผุกร่อนในร่างกาย
- หากคุณเผลอกลืนเครื่องมือเหล่านี้ลงไป ให้สังเกตอาการของตนเอง และตรวจดูการขับถ่ายในระยะ 3 – 5 วัน
- กรณีมีอาการเจ็บหรือผิดปกติ ให้รีบไปพบแพทย์
- สำคัญที่สุดคือ ควรปรึกษาทันตแพทย์ที่ได้รับใบอนุญาตและใช้อุปกรณ์ที่ได้มาตรฐาน เพื่อความปลอดภัยในการจัดฟันและลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุจากการกลืนเครื่องมือ
นอกจากนั้นแม้จะเป็นเครื่องมือที่ได้มาตรฐาน ก็อย่าลืมกลับไปให้ทันตแพทย์ติดอุปกรณ์จัดฟันที่เผลอกลืนลงไปให้กลับเข้าที่เดิมด้วย เพราะทุกอย่างมีผลกับการจัดฟันทั้งสิ้น
