ต่อมทอนซิล จัดเป็นต่อมน้ำเหลืองประเภทหนึ่ง ซึ่งในร่างกายของเรามีต่อมทอนซิลอยู่หลายตำแหน่ง เช่น ต่อมทอนซิลบริเวณข้างช่องปาก โคนลิ้น โพรงหลังจมูก โดยทั่วไปเวลาเรียกต่อมทอนซิลจะหมายถึงต่อมทอนซิลบริเวณข้างช่องปาก หน้าที่หลักของต่อมทอนซิลคือการดักจับเชื้อโรคและสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย แต่เมื่อโตขึ้นร่างกายสามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้จากหลายตำแหน่งและเมื่ออายุมากขึ้น ต่อมทอนซิลข้างช่องปากก็จะฝ่อลงจนในบางคนก็จะมองไม่เห็น แต่ในบางคนต่อมทอนซิลไม่ได้ฝ่อลงจึงทำให้เกิดปัญหานิ่วในทอนซิลได้ เนื่องจากทอนซิลมีลักษณะเป็นร่องๆ มีซอกต่างๆ เป็นจำนวนมาก จึงทำให้เวลาทานอาหารแล้วมีโอกาสที่เศษอาหารจะเข้าไปสะสม เมื่อเศษอาหารเหล่านี้ถูกย่อยด้วยน้ำย่อยและแบคทีเรียที่อยู่ในช่องปาก ก็จะทำให้เศษอาหารนั้นมีลักษณะเป็นเมือกสีขาวเหลืองจับกันเป็นก้อน ในบางคนถ้ามีแคลเซียมมาเกาะด้วยจะทำให้ก้อนเศษอาหารนี้แข็งขึ้นมาได้และเรียกเป็นนิ่วทอนซิล
นิ่วทอนซิล คืออะไร
นิ่วทอนซิล (Tonsil Stones หรือ Tonsilloliths) คือ ก้อนนิ่วที่เกิดจากเศษอาหารที่ติดอยู่ในซอกต่อมทอนซิลที่ถูกน้ำลายและแบคทีเรียย่อยสลาย จับตัวเข้ากับแคลเซียมจนกลายเป็นก้อน มีลักษณะเป็นก้อนสีขาวเหลือง รูปทรงออกแนวกลมหรือรี ขนาดประมาณเมล็ดข้าวถึงเมล็ดถั่ว มักนิ่มไม่แข็งมาก และเป็นสาเหตุหนึ่งของกลิ่นปากไม่พึงประสงค์
สาเหตุที่ทำให้เกิดนิ่วทอนซิล
สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดนิ่วทอนซิลมี 2 อย่างคือ
- ลักษณะของต่อมทอนซิล ที่มีโครงสร้างเป็นร่องลึกจำนวนมากทำให้เศษอาหารเข้าไปติดได้ง่าย
- ลักษณะของอาหารที่รับประทานเข้าไป โดยเฉพาะอาหารที่เมื่อเคี้ยวแล้วเป็นเศษอาหารเล็กๆ ติดตามซอกง่าย เช่น เมล็ดถั่วต่างๆ ป๊อปคอร์น ในบางคนการรับประทานนมก็อาจทำให้กระตุ้นการสร้างน้ำมูกใน ทำให้น้ำมูกจับตัวกับเศษอาหารและแบคทีเรียในช่องปากได้
อาการของคนมีนิ่วทอนซิล
- มีกลิ่นปากรุนแรง
- รู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรติดอยู่ที่คอ
- ไอบ่อย เจ็บคอบ่อย
- กลืนลำบาก
- มองเห็นก้อนสีขาวๆ เหลืองๆ ในช่องคอ
- ต่อมทอนซิลบวม
- ปวดระคายเคืองบริเวณหู
วิธีรักษานิ่วทอนซิล
วิธีรักษานิ่วทอนซิลแบ่งเป็น 2 แบบ คือแบบผ่าตัดและไม่ผ่าตัด
- กรณีไม่ผ่าตัด – สามารถใช้วิธีกลั้วคอบ่อยๆ แรงๆ บ้วนปากด้วยน้ำเกลือ น้ำยาบ้วนปาก หรือน้ำเปล่าก็ได้ รวมถึงนวดบริเวณมุมขากรรไกรล่างซึ่งเป็นบริเวณตำแหน่งทอนซิลด้านใน หากนิ่วทอนซิลอยู่ตื้นก็สามารถที่จะนวดแล้วนิ่วทอนซิลหลุดออกมาได้ อีกวิธีคือการใช้กรด TCA หรือใช้เลเซอร์ในการจี้บริเวณรอบๆ ร่องทอนซิลเพื่อที่จะเปิดร่องทอนซิลให้กว้างขึ้น อย่างไรก็ตามวิธีเหล่านี้อาจจะทำให้เกิดมีนิ่วทอนซิลขึ้นมาใหม่ได้
- กรณีผ่าตัด – ทำการผ่าตัดต่อมทอนซิลออกไปเลย เป็นวิธีการรักษาที่หายขาด เหมาะสำหรับกรณีที่เป็นบ่อย เป็นๆ หายๆ หรือส่งผลกับชีวิตประจำวันมาก ใช้เวลารักษาตัวประมาณ 1 อาทิตย์หลังผ่าตัด การตัดต่อมทอนซิลออกไป 2 ต่อมนี้ก็จะยังมีกลุ่มต่อมน้ำเหลืองอีกกลุ่มหนึ่งในช่องคอทำหน้าที่ช่วยดักจับเชื้อโรค การตัดต่อมทอนซิลออกจึงไม่ทำให้ภูมิคุ้มกันแย่ลง
ไม่แนะนำให้เอาอุปกรณ์ไปเขี่ยนิ่วทอนซิลออกเองเพราะอาจจะเกิดอันตรายได้หากอุปกรณ์นั้นหลุดเข้าไปในช่องคอ หรืออาจเกิดเลือดออกบริเวณเพดานอ่อนและทอนซิลรอบๆ ที่เราแคะได้
กลืนนิ่วทอนซิลลงคอ อันตรายไหม
การกลืนนิ่วทอนซิลที่หลุดลงคอไปนั้นไม่มีอันตรายใดๆ ร่างกายสามารถทำการย่อยสลายนิ่วนี้ได้ เพราะส่วนประกอบของนิ่วทอนซิลเป็นเพียงเศษอาหาร เซลล์ที่ตายแล้วรวมถึงแบคทีเรียในช่องปาก ระบบย่อยอาหารสามารถจัดการและขับออกได้ตามธรรมชาติ
