ฟันห่าง (Diastemas) คือ สภาวะที่ฟันไม่ติดชิดกันตามแนวเหงือก ทำให้มีช่องว่างระหว่างฟัน สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ช่องว่างระหว่างฟันที่ถือว่าเป็นฟันห่าง ไม่ได้มีการกำหนดอย่างชัดเจนในทางทันตกรรมว่าต้องห่างเท่าไหร่ เพราะแตกต่างกันไปตามความคิดเห็นของแต่ละบุคคล อย่างไรก็ตามโดยทั่วไปช่องว่างที่มีขนาดเล็กกว่า 0.5 มิลลิเมตรอาจเห็นไม่ชัดและไม่ถือว่าเป็นปัญหา แต่หากช่องว่างใหญ่กว่านี้ โดยเฉพาะเมื่อมีขนาดเกิน 1-2 มิลลิเมตรขึ้นไปก็อาจถูกมองว่าเป็นฟันห่างและอาจต้องการการรักษาจากทันตแพทย์เพื่อความมั่นใจและความสุขของคนไข้
ฟันห่างเกิดจากอะไร
ฟันห่างสามารถเกิดจากหลายสาเหตุ ทั้งปัจจัยทางพันธุกรรมและพฤติกรรม ดังนี้:
- ขนาดของฟันที่เล็กกว่าปกติเมื่อเทียบกับขนาดของขากรรไกร – คนที่มีขนาดขากรรไกรกว้างแต่มีขนาดซี่ฟันที่เล็กกว่าปกติ ก็จะทำให้ฟันหน้าหรือฟันหลัง ห่างออกจากกันได้ วิธีแก้ไขแบบนี้ที่ดีที่สุดคือการเพิ่มขนาดของฟัน ให้กลับมามีขนาดปกติด้วยการทำวีเนียร์ หรือหากไม่อยากทำวีเนียร์จริงๆ สามารถจัดฟันเพื่อแก้ไขเรื่องฟันห่างได้ แต่ก็จะต้องใส่รีเทนเนอร์ไปตลอดหลังจัดฟันเสร็จ ไม่อย่างนั้นมีโอกาสกลับมาฟันห่างอีก
- สูญเสียฟันหรือฟันขึ้นไม่ครบทำให้เกิดช่องว่าง – เช่น เกิดอุบัติเหตุ หรือมีการถอนฟันออกไป การรักษาเคสแบบนี้จะจัดฟันเพื่อเรียงฟันหน้าให้สวยงามเรียบร้อยก่อนหลังจากนั้นจึงใส่ฟันทดแทนซี่ที่หายไป
- เกิดจากโรคเหงือก หรือโรคปริทันต์อักเสบ – ทำให้เกิดอาการกระดูกรอบๆ รากฟันละลาย ทำให้ฟันเคลื่อนตัวหรือโยกง่ายขึ้น ฟันจึงเคลื่อนตัวออกมาด้านหน้า ทำให้ฟันหน้าห่างได้ วิธีการรักษาคือต้องรักษาโรคเหงือกให้หาย เพื่อให้เหงือกกลับมามีสุขภาพที่ดีและแน่นก่อน หลังจากนั้นจึงประเมินอีกทีว่าสามารถจัดฟันเพื่อให้ฟันกลับมาที่เดิมได้หรือไม่
- เกิดจากลักษณะนิสัยไม่ถูกต้อง – ตัวอย่าง เช่น ชอบเอาลิ้นมาดุนฟันหน้า หรือมีการกลืนที่ผิดปกติทำให้เมื่อกลืนแล้วลิ้นมาดันฟันหน้าบ่อยๆ จนฟันหน้ายื่นและห่างออกจากกันได้ วิธีแก้คือ ฝึกปรับพฤติกรรมของเราให้กลับมาเป็นวิธีที่ถูกต้อง โดยทดลองกลืนและสังเกตว่าตำแหน่งลิ้นอยู่บริเวณไหน ถ้ามาดุนอยู่บริเวณฟันหน้า แสดงว่ากลืนผิดวิธี ต้องปรับใหม่ ท่าที่ถูกต้องคือลิ้นต้องกระดกขึ้นไปแตะบริเวณกลางเพดานปาก
- เกิดจากขนาดของลิ้นที่ใหญ่จนเกินไป – ลิ้นอาจใหญ่และมาดันฟันหน้าให้ห่างออกจากกัน วิธีรักษาคือการปรับพฤติกรรม พยายามฝึกให้ลิ้นไม่ไปดันฟันหน้า เพราะเราไม่สามารถตัดหรือทำให้ลิ้นเล็กลงได้
- มีเนื้อเยื่อเหงือกยึดระหว่างริมฝีปากกับสันเหงือก (Frenum) มากเกินไป – ส่งผลให้เกิดแรงดันแรงดึงจากเนื้อเยื่อ ทำให้ฟันห่างออกจากกัน วิธีแก้ไขคือทำการจัดฟันดึงฟันให้ชิดก่อน หลังจากนั้นจึงผ่าตัดเส้นรั้ง ซึ่งสามารถตัดได้ด้วยเลเซอร์หรือมีดผ่าตัด ข้อดีของการผ่าตัดด้วยเลเซอร์คือจะเจ็บน้อยแผลหายไว ถ้าใช้มีดผ่าตัดมักใช้ในกรณีเนื้อยึดมีขนาดใหญ่ การใช้มีดผ่าตัดมีข้อดีคือโอกาสในการคืนกลับของเส้นรั้งนี้จะน้อยกว่าเลเซอร์ ข้อเสียคือจะเจ็บกว่าเลเซอร์
ฟันห่างแก้ยังไง
การมีฟันห่างอาจเกิดขึ้นจากหลายสาเหตุ และแต่ละปัญหาสามารถแก้ไขได้ด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน ดังนี้:
- การจัดฟัน – เป็นวิธีที่ใช้ได้กับเกือบทุกสาเหตุ โดยใช้เครื่องมือจัดฟันดึงฟันให้ชิดกัน เหมาะสำหรับหลายสาเหตุ เช่น ฟันเล็ก ขากรรไกรกว้าง ฟันบางซี่หาย ได้ผลลัพธ์ที่ค่อนข้างถาวรแม้จะต้องใส่รีเทนเนอร์ไปตลอด
- การทำวีเนียร์ – เหมาะสำหรับ ฟันห่างเล็กน้อย ต้องการแก้ไขรูปร่างของฟันและสีฟันไปพร้อมกัน หรือรวมถึงกรณีที่ไม่ต้องการจัดฟัน แต่ต้องระวังอย่าเคี้ยวของแข็งจนทำให้วีเนียร์เกิดความเสียหาย
- อุดฟัน – ใช้เรซินคอมโพสิตสีเหมือนฟันอุดลงในช่องว่างระหว่างฟัน เหมาะสำหรับ ฟันห่างเล็กน้อย ต้องการวิธีแก้ไขที่รวดเร็ว ใช้เวลาแค่ประมาณ 1-2 ชั่วโมง ราคาไม่แพง
- รากฟันเทียม หรือสะพานฟัน – เหมาะสำหรับกรณีที่สูญเสียฟัน โดยใช้รากฟันเทียมฝังลงในกระดูกขากรรไกร เพื่อรองรับฟันปลอมหรือสะพานฟัน วิธีนี้จะได้ฟันปลอมที่แข็งแรง ทนทาน ใช้งานได้ยาวนาน
- ศัลยกรรม – เหมาะสำหรับกรณีมีเนื้อเยื่อเหงือกยึดระหว่างริมฝีปากกับสันเหงือกมากเกินไป โดยทำการผ่าตัดเพื่อตัดเนื้อเยื่อส่วนเกินออก สามารถตัดด้วยเลเซอร์หากเนื้อเยื่อไม่เยอะ จะเจ็บแผลน้อย แต่หากเนื้อเยื่อเยอะ ต้องใช้มีดผ่าตัด จะเจ็บกว่าแต่ผลลัพธ์ยั่งยืนกว่า โอกาสเกิดเนื้อเยื่อกลับมาใหม่ต่ำกว่า
คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับฟันห่าง
จัดฟันเสร็จแล้วฟันห่าง เพราะอะไร
เป็นไปได้ว่าเกิดจากการไม่ใส่รีเทนเนอร์อย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของทันตแพทย์ หากฟันห่างไม่มากสามารถทำรีเทนเนอร์อันใหม่เพื่อช่วยแก้ไขให้ฟันกลับมาชิดกันได้ หรือใช้วิธีอุดฟันเพื่อให้ฟันกลับมาชิดกันก็ได้เช่นกัน
อย่างไรก็ตามหากไม่ใส่รีเทนเนอร์เป็นระยะเวลานานเช่น เป็นปี อาจต้องทำการจัดฟันใหม่ เพราะไม่สามารถทำรีเทนเนอร์อันใหม่มาช่วยให้ฟันชิดกันได้ เนื่องจากฟันได้เคลื่อนออกไปมากแล้ว
ฟันห่าง ไม่อยากจัดฟันได้ไหม
ขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงว่าฟันห่างแค่ไหน เช่น
กรณีฟันห่างน้อย
- ทำวีเนียร์ติดบนผิวฟัน สามารถช่วยปิดช่องว่างระหว่างฟันและทำให้ฟันดูเรียงตัวสวยงามมากขึ้น
- อุดช่องว่างระหว่างฟันด้วยวัสดุคอมโพสิต ใช้เวลาไม่นาน ราคาถูกกว่าจัดฟัน แต่ไม่แข็งแรงเท่า ไม่ควรเคี้ยวของแข็ง
กรณีฟันห่างมาก
- ทำสะพานฟันเพื่อแทนที่ฟันที่ขาดหายไปและปิดช่องว่างได้
- ฟันปลอมชั่วคราวหรือถาวร: ในกรณีที่ฟันห่างมากจนไม่สามารถแก้ไขด้วยวีเนียร์หรือคอมโพสิต ฟันปลอมอาจเป็นทางเลือกในการเติมช่องว่างและฟื้นฟูการทำงานของฟัน
- จัดฟัน เป็นวิธีที่ได้ผลมากที่สุด แต่ใช้เวลานานและมีค่าใช้จ่ายรวมค่อนข้างสูง
ใช้ไหมขัดฟันแล้วฟันห่าง?
การใช้ไหมขัดฟันไม่มีผลทำให้ฟันห่าง การใช้ไหมขัดฟันเป็นการทำความสะอาดตามซอกฟันที่แปรงสีฟันไม่สามารถแปรงได้ โดยใช้ไหมขัดฟันเพื่อขจัดคราบที่ติดอยู่บนฟันเท่านั้น แรงที่เราใช้ในการขัดถูระหว่างฟันไม่มากพอและไม่นานพอที่จะทำให้ฟันห่างออกจากกัน
นอกจากนั้นยังมีความเชื่อว่าใช้ไหมขัดฟันแล้วจะทำให้เหงือกร่น ซึ่งความจริงแล้ว หากใช้ไหมขัดฟันอย่างถูกต้องจะไม่ทำให้เกิดปัญหา ปัญหาที่ทำให้เหงือกร่นได้ เช่น ใช้แรงกดไหมขัดฟันบริเวณเหงือกมากเกินไปจนทำให้เหงือกร่น, รักษาสุขภาพช่องปากไม่ดีมีคราบแบคทีเรียสะสมจนเหงือกอักเสบ บวม และร่นได้
ทำไมใส่รีเทนเนอร์แล้วฟันห่าง
การใส่รีเทนเนอร์แล้วพบว่าฟันห่างอาจเกิดจากหลายปัจจัยที่ทำให้ฟันเคลื่อนที่ได้ แม้หลังจากการจัดฟันเสร็จสิ้น ปัจจัยเหล่านี้รวมถึง:
- ไม่สวมรีเทนเนอร์ตามที่ทันตแพทย์แนะนำ: การไม่ใส่รีเทนเนอร์อย่างสม่ำเสมออาจทำให้ฟันเคลื่อนกลับที่เดิมเพราะไม่ได้รับการรักษาตำแหน่งอย่างต่อเนื่อง และนำไปสู่การเกิดช่องว่างระหว่างฟัน
- รีเทนเนอร์ไม่พอดีกับฟัน: หากรีเทนเนอร์หลวมหรือไม่พอดีกับฟัน ก็จะไม่สามารถรักษาตำแหน่งของฟันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ฟันเคลื่อนที่และส่งผลให้ฟันห่าง
- พฤติกรรมการกลืนหรือการใช้ลิ้นไม่ถูกต้อง: การกลืนที่ผิดปกติหรือการใช้ลิ้นดันฟันอาจทำให้ฟันเคลื่อนที่ได้ พฤติกรรมเหล่านี้สามารถสร้างแรงกดดันต่อฟันและทำให้ฟันห่าง
- การสบฟันที่ไม่เหมาะสม การสบฟันที่ผิดปกติ ส่งผลต่อการเคลื่อนที่ของฟัน ทำให้ฟันห่างได้
- ชนิดของรีเทนเนอร์: รีเทนเนอร์มีหลายชนิด แต่ละชนิดมีคุณสมบัติและวิธีการควบคุมฟันที่แตกต่างกัน โดย
- รีเทนเนอร์ลวดเปลือย: มีจุดสัมผัสกับฟันเป็นจุดหรือเป็นเส้น
- รีเทนเนอร์ลวดหุ้มอะคริลิค: มีพื้นที่สัมผัสกับฟันมากขึ้น ช่วยควบคุมตำแหน่งฟันได้ดีกว่า เพราะจุดสัมผัสกับฟันคืออะคริลิคที่หุ้มลวดอยู่
- รีเทนเนอร์แบบใส: มีพื้นที่สัมผัสกับฟันมากที่สุด ช่วยรักษาตำแหน่งฟันได้ดีที่สุด
ฟันห่างใส่รีเทนเนอร์เพื่อแก้ไขได้ไหม
การใช้รีเทนเนอร์เพื่อแก้ไขปัญหาฟันห่างโดยตรงอาจไม่ได้ผล เพราะรีเทนเนอร์มีวัตถุประสงค์หลักคือการรักษาตำแหน่งของฟันหลังการจัดฟันเสร็จสิ้น เพื่อไม่ให้ฟันเคลื่อนที่กลับไปยังตำแหน่งเดิม รีเทนเนอร์ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อขยับฟัน อย่างไรก็ตามหากฟันเคลื่อนเพียงเล็กน้อยที่เกิดจากสาเหตุลืมใส่รีเทนเนอร์ กรณีนี้สามารถปรับรีเทนเนอร์เพื่อให้ฟันกลับเข้ามาอยู่ตำแหน่งเดิมได้ แต่หากฟันห่างจากสาเหตุอื่น เช่น เป็นโรคเหงือก ขนาดฟันไม่สมส่วนกับกระดูกขากรรไกร หรือสูญเสียฟันจากอุบัติเหตุ สิ่งเหล่านี้การใส่รีเทนเนอร์ไม่สามารถแก้ไขได้
