สาเหตุหลักของการจัดฟันนานและไม่เสร็จซักทีเพราะ สาเหตุหลักจาก 5 ปัจจัย คือ ความรุนแรงของปัญหาของคนไข้, ลักษณะของฟันที่มีผลต่อความเร็วในการเคลื่อนฟัน, มีการรักษาอย่างอื่นร่วมด้วย, เครื่องมือที่ใช้ในการจัดฟัน, ความร่วมมือของคนไข้ บทความนี้จะอธิบายถึงเหตุผลต่างๆ ที่ทำให้การจัดฟันยืดยาวไม่เสร็จซักที และวิธีแก้ไขเพื่อให้คนไข้สามารถจัดฟันได้เร็วขึ้น
สาเหตุหลักที่ทำให้การจัดฟันล่าช้า
1. ความรุนแรงของปัญหาของคนไข้
คนไข้มีฟันซ้อนเกแค่ไหน มีฟันยื่นแค่ไหน บางครั้งทันตแพทย์ต้องดึงฟันคุดขึ้นมาจากกระดูกก็จะใช้เวลานานมากขึ้น หรือมีฟันยื่นเยอะๆ และต้องทำการถอนฟันร่วมกับการจัดฟัน หากคนไข้มีลักษณะฟันแบบนี้เยอะๆ ก็จะต้องใช้เวลาในการจัดฟันมากขึ้น
2. ความแตกต่างของโครงสร้างฟัน
บางคนรากฟันสั้นมาก ทันตแพทย์ไม่สามารถดึงฟันด้วยความรวดเร็วได้ ต้องค่อยๆ ดึงฟัน จึงทำให้ใช้เวลาในการจัดฟันนานขึ้น ความหนาบางของกระดูกเบ้าฟันก็มีผลเช่นกัน คนที่กระดูกหนาหรือมีอัตราการสร้างกระดูกช้า อาจต้องใช้เวลาในการให้ฟันขยับได้มากกว่าปกติ
3. ต้องมีการรักษาอย่างอื่นร่วมด้วย
เช่น บางคนเป็นโรคเหงือกอักเสบ โรคปริทันต์ ก็จะต้องทำการรักษา ส่งผลให้ระยะเวลาในการจัดฟันนานขึ้น หรือถ้าคนไข้มีความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกร การจัดฟันอย่างเดียวอาจจะทำไม่ได้ อาจต้องทำการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัด ในกรณีนี้การจัดฟันก็จะใช้เวลานานมากเช่นกัน
4. เครื่องมือที่ใช้ในการจัดฟัน
การเลือกเครื่องมือจัดฟัน ก็มีผลกับความเร็วในการจัดฟัน เครื่องมือจัดฟันโลหะจะใช้ยางจัดฟันมารัดเพื่อให้ลวดจัดฟันยึดติดกับเครื่องมือได้ ยางจัดฟันจะมีคุณสมบัติที่จะรัดให้ลวดติดกับเครื่องมือจัดฟันได้ในระยะเวลาหนึ่ง แต่หลังจากนั้นแล้วยางก็อาจจะยืดและเสียคุณสมบัติที่จะรัดให้ลวดติดกับเครื่องมือจัดฟันไป ซึ่งก็จะทำให้การจัดฟันใช้เวลานานขึ้น เมื่อเทียบกับเครื่องมือจัดฟันที่เป็นแบบ self ligatingเครื่องมือจัดฟันแบบที่เป็น self ligating ตัวลวดจัดฟันจะอยู่ในเครื่องมือจัดฟันตลอดเวลาและทำงานได้ต่อเนื่องตลอดเวลา ทำให้ระยะเวลาในการจัดฟันสั้นลงได้ เพราะฉะนั้นการเลือกเครื่องมือจัดฟันก็จะมีผลต่อระยะเวลาการจัดฟันด้วย
5. ความร่วมมือของคนไข้
ความร่วมมือของคนไข้ก็มีส่วนสำคัญ การจัดฟันนั้นคนไข้จะต้องมาพบทันตแพทย์อย่างสม่ำเสมอต่อเนื่อง เป็นระยะเวลานานเป็นปี หากคนไข้ไปพบทันตแพทย์บ้าง ไม่พบบ้าง ก็จะทำให้การรักษาไม่ต่อเนื่อง นอกจากผลการรักษาจะไม่เป็นไปตามที่เราตั้งเป้าหมายเอาไว้แล้ว การรักษาก็อาจจะใช้เวลายาวนานกว่าปกติได้
นอกจากนั้นการจัดฟันบางรูปแบบ (เช่น การจัดฟันแบบถอดได้หรือจัดฟันใส) ต้องการความร่วมมือในการสวมใส่เครื่องมืออย่างเคร่งครัด หากละเลยหรือไม่ทำตามคำแนะนำ ฟันก็ไม่ขยับไปตามแผน และทำให้การจัดฟันเสร็จช้าลง
ผลเสียจากการมีเครื่องมือจัดฟันติดในปากนานเกินไป
กระดูกเบ้าฟันละลาย ฟันโยก
เครื่องมือจัดฟันทำให้เกิดแรงเคลื่อนฟันอยู่ตลอดเวลา หากจัดฟันไม่เสร็จสักที กระดูกเบ้าฟันอาจละลายมากขึ้น ฟันอาจโยกและไม่แข็งแรงในระยะยาว
เหงือกอักเสบและปัญหาสุขอนามัยในช่องปาก
การติดเหล็กในปากทำให้การทำความสะอาดฟันยากขึ้น มีโอกาสเกิดเหงือกอักเสบ หินปูนสะสม ส่งผลให้ช่องปากไม่แข็งแรง
ฟันเคลื่อนตัวง่ายหลังถอดเครื่องมือ
ยิ่งติดเครื่องมือนาน เมื่อถอดเหล็กจัดฟัน ฟันก็พร้อมจะหรือเคลื่อนตัวออกจากจุดที่จัดไว้ได้ง่าย หากไม่ใส่รีเทนเนอร์ตามที่กำหนด
วิธีป้องกันและลดระยะเวลาการจัดฟัน
- อย่าพลาดนัดคุณหมอ
ไปพบทันตแพทย์ตามกำหนดทุกครั้ง เพื่อปรับเครื่องมือจัดฟันอย่างต่อเนื่อง - มีวินัยในการดูแลช่องปาก
แปรงฟันให้ถูกวิธี ใช้ไหมขัดฟัน ทำความสะอาดเครื่องมือ (กรณีจัดฟันแบบถอดได้) และปฏิบัติตามคำแนะนำของคุณหมออย่างเคร่งครัด - หลีกเลี่ยงนิสัยที่เป็นตัวต้านการจัดฟัน
หากติดนิสัยดุนฟัน ดูดนิ้ว หรือมีความผิดปกติของกล้ามเนื้อริมฝีปาก ควรปรึกษาคุณหมอเพื่อปรับพฤติกรรม - เลือกทันตแพทย์และคลินิกที่น่าเชื่อถือ
ควรศึกษาและเลือกคลินิกที่มีคุณภาพ มีทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อความมั่นใจในแผนการรักษา
สรุป
การจัดฟันจะเร็วหรือช้านั้น เกิดจากปัจจัย 5 ข้อใหญ่ๆ ดังที่ได้กล่าวไปแล้วแต่ในมุมของคนไข้มักคิดว่าทันตแพทย์ไม่เร่งดึงฟันให้ หรือเลี้ยงไข้ แต่ในมุมของทันตแพทย์ก็ต้องการให้ฟันเข้าที่เร็วที่สุดเช่นกัน เพราะไม่มีใครอยากรักษาคนไข้แบบยืดเยื้อ แล้วได้รับชื่อเสียงในทางไม่ดี คนไข้ต้องเข้าใจว่าการเคลื่อนฟันมีข้อจำกัดที่ต้องคำนึงถึง เช่น สุขภาพเหงือกและกระดูกเบ้าฟัน
ทางออกที่จะทำให้การจัดฟันเสร็จในระยะเวลาที่เหมาะสม คือ ความร่วมมือร่วมใจของทั้งสองฝ่าย คนไข้ควรเข้าพบตามนัด มีวินัยดูแลสุขภาพช่องปากเป็นอย่างดี ทำตามคำแนะนำของทันตแพทย์ และในขณะเดียวกันทันตแพทย์ผู้ให้การรักษาก็ควรวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม ใส่ใจปรับเครื่องมือให้ตรงตามหลักการ เพื่อให้ทุกคนได้ผลลัพธ์เป็นฟันที่สวยงามและสุขภาพช่องปากที่แข็งแรงในที่สุด
