กระดูกเบ้าฟันอักเสบ (Dry Socket หรือ Alveolar Osteitis) คือ อาการปวดหลังถอนฟันหรือผ่าฟันคุด เนื่องจากลิ่มเลือดเกิดการละลายหรือหลุดออกทำให้กระดูกขากรรไกรและปลายเส้นประสาทในบริเวณนั้นสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมภายนอกโดยตรง ทำให้มีอาการปวดแผลอย่างรุนแรง กระดูกเบ้าฟันอักเสบนั้นพบได้เพียง 1-3.2% ของประชากร และมักเกิดในขากรรไกรล่างมากกว่าขากรรไกรบน
กระดูกเบ้าฟันอักเสบ อาการเป็นยังไง
หากมีอาการดังนี้ให้สันนิษฐานว่าเป็นกระดูกเบ้าฟันอักเสบ
- ปวดแผลบริเวณที่ถอนฟัน อาการปวดจะปวดร้าวมาก บางกรณีเช่นถอนฟันกราม ถอนฟันคุด ก็อาจปวดร้าวไปถึงใบหู หากเป็นการถอนฟันบริเวณด้านข้างก็อาจปวดออกมาที่แก้มหรือริมฝีปากได้
- มีกลิ่นเหม็นออกมาจากแผลที่ถอนฟัน ทำให้ปากเหม็นด้วย
- มีรสชาติแปลกๆ อยู่ในปาก
- อาการปวดดีขึ้นในวันแรกๆ แต่วันที่ 3-4 หลังถอนฟันกลับมีอาการปวดขึ้นมามากๆ ปวดขึ้นหูขึ้นตา ความปวดแผ่กว้าง กินยาแก้ปวดไม่หาย
กระดูกเบ้าฟันอักเสบ เกิดจากอะไร
สาเหตุของกระดูกเบ้าฟันอักเสบคือไม่มีลิ่มเลือดมาปิดปากแผล เมื่อไม่มีลิ่มเลือดมาปิดแผล ก็ทำให้กระดูกขากรรไกรเจอกับสิ่งแวดล้อมภายนอก ทำให้เส้นปลายประสาทเจอกับสิ่งภายนอกไปด้วย ก่อให้เกิดอาการปวดตามมา
สาเหตุของกระดูกเบ้าฟันอักเสบที่พบได้บ่อย
- แคะแผล ทำให้ลิ่มเลือดหลุด คนไข้บางคนนึกว่าเป็นเศษอาหารแล้วไปทำการแคะลิ่มเลือดออก
- ไปรบกวนกระบวนการเกิดลิ่มเลือด โดยปกติแล้วหลังถอนฟันทันตแพทย์จะให้กัดผ้าก๊อซแน่นๆ และกลืนเลือด กลืนน้ำลาย เพื่อให้ลิ่มเลือดแข็งแรงที่สุด บางคนอาจกลับบ้านไปแล้วบ้วนน้ำเกลือจนทำให้ลิ่มเลือดละลายหรือหลุดออกจากแผล ให้จำไว้ว่าวันแรกหลังถอนฟัน ห้ามกลั้วน้ำแรงเด็ดขาด
- ตอนกัดผ้าก๊อซหลังถอนฟัน ไม่ยอมกลืนน้ำลาย ไม่ยอมกลืนเลือด ไปอมน้ำลายกับเลือดไว้ ก็จะทำให้ลิ่มเลือดแข็งตัวช้า
- ใช้หลอดดูดน้ำหรือดูดแผลเล่น ทำให้เกิดแรงดันในช่องปาก ก็อาจะทำให้ลิ่มเลือดหลุดออกเช่นกัน
- ช่องปากไม่สะอาด มีฟันผุเยอะ มีเหงือกอักเสบ ทำให้เชื้อโรคเข้าถึงปลายประสาทได้
- สูบบุหรี่ (ห้ามสูบบุหรี่หลังถอนฟันอย่างน้อยที่สุด 1-2 วัน)
- สตรีที่ทานยาคุมกำเนิด เพราะฮอร์โมนมีผลต่อการแข็งตัวของลิ่มเลือดด้วย
- เป็นการผ่าตัดหรือถอนฟันเคสที่ยาก ต้องมีการแคะราก กรอกระดูกแบ่งฟันร่วมด้วย (หรือจริงๆ ถามทันตแพทย์เลยก็ได้ว่าของเราถือว่าเป็นเคสยากมั้ย)
อย่างไรก็ตามถ้าเคยเป็นกระดูกเบ้าฟันอักเสบแล้วไม่ได้แปลว่าครั้งหน้าจะเป็นอีก และถ้าไม่เคยเป็นมาก่อนก็ไม่ได้แปลว่าครั้งหน้าจะไม่เป็นเช่นกัน ต้องทำตามคำแนะนำของทันตแพทย์หลังถอนฟันอย่างเคร่งครัด
ข้อห้ามหลังถอนฟัน เพื่อป้องกันกระดูกเบ้าฟันอักเสบ
- หลังจากถอนฟันหรือผ่าฟันคุด หัวใจสำคัญในการป้องกันการเกิดกระดูกเบ้าฟันอักเสบ คือการรักษาลิ่มเลือดให้ปิดปากแผลไว้ ไม่ให้ลิ่มเลือดหลุดไป มีข้อห้ามที่คนไข้ไม่ควรทำดังนี้:
- ห้ามใช้หลอดดูดน้ำหลังถอนฟันหรือผ่าฟันคุดเสร็จ เพราะการออกแรงดูดน้ำจะทำให้เกิดแรงดูดในช่องปาก เป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ในการทำให้ลิ่มเลือดหลุดออกจากเบ้าฟัน
- ห้ามบ้วนปากแรงๆ ห้ามกลั้วน้ำแรงๆ ใน 24 ชั่วโมงแรก เพราะมีโอกาสที่ลิ่มเลือดจะหลุดออกมาด้วย หากต้องการทำความสะอาดให้อมน้ำเกลือไว้เฉยๆ แล้วอ้าปาก ปล่อยให้น้ำค่อยๆ ไหลออกมาแทน
- ห้ามสูบบุหรี่ เพราะสารเคมีในบุหรี่จะทำให้แผลหายช้าลง แรงดูดจากการสูบบุหรี่ก็เสี่ยงทำให้ลิ่มเลือดหลุดเช่นกัน ควรงดสูบอย่างน้อย 72 ชั่งโมงหลังถอนฟัน
- ห้ามใช้ นิ้ว ลิ้น ไม้จิ้มฟัน แคะแผล มีคนไข้หลายคนเข้าใจผิดคิดว่าลิ่มเลือดตรงแผลเป็นเศษอาหาร จึงพยายามแคะออก ซึ่งเป็นการทำให้ลิ่มเลือดหลุดง่ายขึ้น
- ห้ามดื่มแอลกอฮอล์และของร้อนจัด เพราะจะทำให้หลอดเลือดขยายตัว ทำให้เลือดหยุดไหลช้า และแผลระบบมากขึ้น
ปวดมากทำยังไง? วิธีบรรเทาอาการเบื้องต้นก่อนพบทันตแพทย์
อาการปวดจากกระดูกเบ้าฟันอักเสบ มักจะรุนแรงมากและรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน แต่หากคนไข้ยังไม่สะดวกมาพบทันตแพทย์ สามารถใช้วิธีต่อไปนี้เพื่อบรรเทาอาการได้
ทานยาแก้ปวด
- พาราเซตามอล สามารถใช้ได้ดีในกรณีเบื้องต้น ทานได้ทุก 4-6 ชั่วโมง แต่ไม่ควรเกินวันละ 3000 มิลลิกรัม
- ไอบูโพรเฟน หากพาราเซตามอลเอาไม่อยู่ และไม่แพ้ยาหรือเป็นโรคกระเพาะ ยาในกลุ่ม NSAIDs อย่างไอบูโพรเฟ่น 400 mg มักจะให้ผลที่ดีกว่าในการลดอาการปวด แต่ควรรับประทานหลังอาหารและดื่มน้ำตามมากๆ
นอกจากการใช้ยาแก้ปวดแล้ว ยังมีทางเลือกอื่นๆ อีก เช่น
- การประคบเย็น (Cold Compress): ใช้น้ำแข็งห่อผ้าหรือใช้เจลเย็น มาประคบเย็นบริเวณแก้มด้านนอกตรงตำแหน่งที่ปวด ครั้งละ 15-20 นาที ความเย็นจะช่วยทำให้ปลายประสาทชาลงและลดความปวดบวมได้
กระดูกเบ้าฟันอักเสบ รักษายังไง
ขั้นตอนการรักษากระดูกเบ้าฟันอักเสบมีดังนี้
- X-ray เพื่อตรวจดูสิ่งแปลกปลอมหรือรากฟันที่ยังหลงเหลืออยู่
- ทันตแพทย์จะใส่ยาชา ล้างแผล ล้างเศษอาหาร ให้แผลสะอาด
- หลังจากนั้นจะขูดกระดูกเพื่อกระตุ้นให้มีลิ่มเลือดใหม่เพื่อมาปิดปากแผล
- ใส่ยากระตุ้นให้มีการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ให้แผลค่อยๆ ตื้นขึ้น
- นัดกลับมาล้างแผลและเปลี่ยนยาอีกครั้งใน 2-3 วัน ร่วมกับรับยาลดการอักเสบและยาปฏิชีวนะในบางกรณี
- ยาที่ใส่ไว้ในหลุมแผลปล่อยไว้ได้เลย เดี๋ยวจะหลุดออกเอง
- ไม่ควรปล่อยให้กระดูกเบ้าฟันอักเสบนานๆ เพราะอาจนำไปสู่การติดเชื้อบริเวณอื่นได้
กระดูกเบ้าฟันอักเสบ กี่วันหาย
โดยปกติแล้วอาการกระดูกเบ้าฟันอักเสบ จะหายในเวลาประมาณ 2-4 สัปดาห์
แผลถอนฟันปกติมักใช้เวลาประมาณ 3-7 วันจึงจะหายปวด หากเป็นแผลผ่าฟันคุดอาจนานถึง 14 วันหรือมากกว่านั้น ในกรณีของกระดูกเบ้าฟันอักเสบ หากทำการรักษาอย่างถูกต้อง อาการปวดจะค่อยๆ ดีขึ้นและจะหายปวดในเวลาประมาณ 2-4 สัปดาห์
